Diaspora Connection

In de serie Diaspora Connection, onderzoeken wij, Sabrina Starke en Irene Agyeman Hin in zeven afleveringen de impact van migratie en het koloniaal verleden op het fysieke en mentale welzijn van Afro-Diaspora gemeenschappen in Nederland. 

Door middel van persoonlijke gesprekken met experts op het gebied van o.a. antropologie, transculturele therapie, historie en systeemtherapie, krijgt de kijker inzicht in hoe het koloniaal verleden en migratie nog steeds invloed heeft op het sociaal maatschappelijk leven van de verschillende generaties. De serie biedt herkenning, verdere bewustwording en nodigt uit om prioriteit te geven aan zelfbewustzijn en algeheel welzijn.

“De rode draad is dat we voor onze community de tradities en levenswijsheden van onze voorouders weer willen doen herleven. Dit gegeven is een uitdaging voor veel mensen van kleur binnen deze Nederlandse samenleving. Het is essentieel dat wij over ‘ons’ praten met onze experts, op een respectvolle manier.” Elke aflevering komen er twee experts aan het woord. Op het podium ontvangen wij fantastische solo dans performers die de veelzijdigheid aan culturele dansen uit de diaspora laat zien. Vanuit onze kleurrijke huiskamer kan je jezelf de komende tijd laten inspireren en informeren door de afleveringen van Diaspora Connection.

Aanvullend delen we exclusief via onze website onderzoeken die toegespitst zijn op het welzijn van mensen van het Afrikaans continent en de diaspora. Onze gezondheid researcher Florence Fernald zal elke nieuwe aflevering een blog delen over ons welzijn.

Aflevering 7 Het belang van Afrikaanse culturele tradities & de Winti religie

Presentatie: Sabrina Starke & Irene Agyeman Hin
Gasten: Babah Kenneth Vers Babel, Afro theoloog, medeoprichter Nationaal Winti Instituut NIRASE & auteur, Nana Efua Marian Markelo, Winti-Priesteres, Afrikaans Surinaams Cultureel erfgoeddrager & medeoprichter Nationaal Winti Instituut NIRASE
Performance: Tania Christina Monteiro
Kunst: Isan Corinde
Locatie: Poppodium Bird Rotterdam
Inrichting & Decoratie: Van Binnen
Bloemdecoratie: Solyflores by Astrid Aliredjo
Camera & Regie: Sharon Jane Dompig
Camera & Edit: Steven Elbers
Productie Assistent: Nancy Asaah
Behind the Scenes & Social Media Content: Lakeisha Babel
Set & Personal Styling: Chequitta Guds
Make-up Artist: Helly Alves Makeup Miracle
Stagehands BIRD: Stefan Olieman, Donny van Bohemen & Líon Linnemann
 
Met dank aan Gemeente Rotterdam

Afrikaanse diaspora en gezondheid: belangrijke beïnvloedende factoren
In de vorige blogs heb ik uiteengezet welke factoren een rol spelen in de gezondheid van de Afrikaanse diaspora, en hoe deze factoren invloed hebben op het gedrag van individuen en groepen, en ook op hoe gezondheidskwesties worden beleefd en geïnterpreteerd. Het is duidelijk dat niet alleen persoonlijke en omgevingsfactoren de gezondheid van de Afrikaanse diaspora beïnvloeden. Zo zijn de mate van culturele en etnische identiteit, spiritualiteit en culturele tradities ook factoren die een groot effect kunnen hebben op de gezondheid personen met Afrikaanse wortels. Nu de videoserie tot een einde is gekomen geef ik graag een samenvatting van een aantal andere essentiële factoren die impact hebben op de gezondheid van de Afrikaanse diaspora. In blog 1 tot en met 6 ga ik hier dieper op in.

  • Migratiegeschiedenis – De migratiegeschiedenis van de Afrikaanse diaspora is onlosmakelijk verbonden met hoe verschillende dimensies van gezondheid (zoals mentaal welbevinden en de ervaren kwaliteit van leven) worden ervaren. Wanneer we kijken naar belangrijke momenten in de migratiegeschiedenis van de Afrikaanse diaspora, zien we dat migratie voornamelijk door push factoren gemotiveerd is geweest. En migratie door dwang of uit nood heeft relatief vaak negatieve gezondheidseffecten tot gevolg. Zo kan stress vóór, tijdens en na migratie, de psychosociale en fysieke gezondheid negatief beïnvloeden. Een manier om meer inzicht te krijgen in het effect van migratie op gezondheid, is door de gezondheid van personen in het land van herkomst te vergelijken met de gezondheid van personen in het migratieland. Zo kunnen we concluderen dat bepaalde risicofactoren voor het ontwikkelen van hart – en vaatziekten bij mensen met een Ghanese achtergrond in Europa vaker voorkomen dan bij Ghanese personen in het thuisland. En ja, verminderde toegang tot zorg, het overnemen van een ongezonde leefstijl na migratie, veranderingen in de sociaaleconomische status, zijn factoren die etnische verschillen in het voorkomen van bijvoorbeeld hoge bloeddruk kunnen verklaren. Toch is het de uitdaging voor gezondheidsprofessionals om verder te kijken en de bijdrage van complexe factoren als cultuur, effecten van psychosociale stress en epigenetica ook te onderzoeken om de gezondheid van de Afrikaanse diaspora te doorgronden en te bevorderen.
  • Samenhang tussen migratie, cultuur en gezondheid – Ervaren stress door migratie kan worden veroorzaakt door onder andere verlies van eigen culturele normen, religieuze en traditionele gebruiken, het verlies van sociale steun van familie en vrienden, en het ‘moeten’ aanpassen aan een nieuwe cultuur. Strategieën voor het omgaan met de uitdagingen die acculturatie met zich meebrengt zijn het creëren van nieuwe gemeenschappen en sociale netwerken waardoor culturele gebruiken en normen en waarden behouden kunnen worden. Afro-centrische culturele waarden staan in deze strategieën centraal om ervaren stress te verminderen wat de mentale gezondheid ook weer ten goede komt. Hoewel dergelijke strategieën dus een positief effect hebben op het mentale welzijn wanneer men migreert, weten we uit onderzoek ook dat migranten met bijvoorbeeld een Ghanese achtergrond in Nederland bij wie het acculturatieproces goed is verlopen een hoger risico kunnen hebben op hart- en vaatziekten. Een verklaring hiervoor is het overnemen van een ongezonde leefstijl na migratie. Maar cultuur is een complex begrip. Wanneer gebruik wordt gemaakt van zorg hangt onder ook van af culturele waarden en normen. Om deze reden is meer begrip van hoe culturele factoren en gezondheid met elkaar samenhangen hard nodig. Eén van de startpunten van het effectief aanpakken van gezondheidsvraagstukken is immers het ontrafelen culturele factoren die gezondheid kunnen beïnvloeden.
  • Ervaren discriminatie, racisme en gezondheid(szorg) – Een factor die ook een aanzienlijk effect heeft op de gezondheid van de Afrikaanse diaspora is ervaren discriminatie vanwege de etnische groep waarbij men hoort. Een gevolg van deze vorm van discriminatie draagt onder andere bij aan een hogere Body Mass Index en een hogere kans op het ontwikkelen van depressie. Zo laat onderzoek zien dat bij Afrikaanse Surinamers en personen van Ghanese komaf – in tegenstelling tot Nederlandse personen – de waarschijnlijkheid groter is op het hebben van depressieve symptomen wanneer er sprake is van ervaren discriminatie. Etnische discriminatie en racisme worden helaas ook in de gezondheidszorg ervaren en is gerelateerd aan het wel of niet opvolgen van doktersadviezen, en met een vertraging in het krijgen van de juiste zorg. De oorsprong van racisme in de gezondheidszorg en daardoor gebrek aan vertrouwen in de gezondheidszorg is terug te leiden naar de trans-Atlantische slavernij. De zienswijzen van medici, filosofen en wetenschappers die toen betrokken zijn geweest bij de ontwikkeling van de biomedische wetenschap hebben geleid tot een relatief slechte gezondheid van personen met Afrikaanse wortels en tot het niet geven van de zorg die nodig was voor de Afrikaanse diaspora. Hoewel duidelijk is dat racisme ook, en helaas, in de gezondheidszorg en rol speelt voor personen van de Afrikaanse diaspora, is nog niet goed onderzocht hoe het precies in Nederland met racisme in gezondheidszorg is gesteld.
  • Belang van voeding voor behoud van de culturele identiteit – Van generatie op generatie vertellen gerechten ons over bijvoorbeeld het land van herkomst, en over de geschiedenis van bepaalde groepen mensen. Daarnaast kan voeding ook zorgen voor een gevoel van verbondenheid, en maakt het op die manier vaak ook deel uit iemands culturele identiteit en het behoud hiervan. Het is niet geheel verrassend dat de afwezigheid van voedingsproducten een belemmerende factor is voor het behouden van culturele identiteit. Tevens is culturele toe-eigening van gerechten op den duur ook een factor zijn die er voor zorgt dat een deel van een cultuur verloren gaat. Een andere uitdaging in het voorzetten van bepaalde voedingsgewoonten zijn gevraagde dieetaanpassingen die niet voldoende aansluiten op de culturele voedingsgewoonten. Een holistische blik op voedingskeuzes als onderdeel van een bredere levensstijl, op gezins- en sociale netwerken én focus op gewoonten en overtuigingen m.b.t. eten, zou echter een uitdaging als het doen van dieetaanpassingen het hoofd kunnen bieden.
  • Intergenerationeel trauma – De resultaten van onderzoek naar intergenerationeel trauma helpen verklaren waarom de mentale gezondheidszorg vandaag de dag niet voldoende aansluit bij de behoeften van de Afrikaanse diaspora. Intergenerationeel trauma betreft de negatieve lichamelijke dan wel psychologische gevolgen van een traumatische gebeurtenis die worden overgedragen van generatie op generatie. Dat de biologische en psychologische gevolgen van een relatief lange traumatische periode na generaties nog invloed kunnen hebben op de mentale gezondheid van de Afrikaanse diaspora, maakt dat bewustwording hiervan door professionals op zijn plaats is. Want wanneer bij het behandelen van bijvoorbeeld angststoornissen historische contexten niet voldoende in overweging worden genomen kan het zo zijn dat dit de behandeling negatief beïnvloed met het staken van de behandeling als gevolg. Om deze reden is het verkennen van de effecten van intergenerationeel trauma op bijvoorbeeld relaties en het sociale netwerk tijdens een helingsproces zo belangrijk. 
  • Mentale gezondheid en de geestelijke gezondheidszorg – Naast dat stigma en schaamte voor mentale uitdagingen enigszins belemmerende factoren zijn voor het vinden van de weg naar de geestelijke gezondheidszorg, spelen andere factoren ook een rol in de vertraging van het zoeken naar hulp. Hierbij kun je denken aan bijvoorbeeld culturele verschillen en/of het niet herkennen en begrijpen hiervan door professionals. Het is ook een van de redenen waarom personen met Afrikaans – Surinaamse en Ghanese wortels een behandeling voor een mentale uitdaging niet continueren. De mentale weerbaarheid kan als gemeenschap echter worden verhoogd door onder andere als gemeenschap te voorzien in veilige omgevingen om over de mentale gezondheid te praten. Daarnaast kan de geestelijke gezondheidszorg meer toegankelijk worden gemaakt door bijvoorbeeld een holistische benadering te hanteren bij het samen aanpakken van mentale klachten, en door op de hoogte te zijn van de effecten van de migratiegeschiedenis van bepaalde etnische groepen.

Fotocredit: Lakeisha Babel

Aflevering 6 Energiewerk & mentale gezondheid

Presentatie: Sabrina Starke & Irene Agyeman Hin
Gasten: drs. Eneida Delgado Silva-Fransman, GZ & Eerstelijnspsycholoog
Janine Koppers, sociaal agoog, intuïtief coach & energiecoach
Performance: Nyanga Weder & Fantison Araby
Kunst: Ione Maria by Ebony Artspot
Locatie: Poppodium Bird Rotterdam
Inrichting & Decoratie: Van Binnen
Bloemdecoratie: Solyflores by Astrid Aliredjo
Camera & Regie: Sharon Jane Dompig
Camera & Edit: Steven Elbers
Productie Assistent: Nancy Asaah
Behind the Scenes & Social Media Content: Lakeisha Babel
Set & Personal Styling: Chequitta Guds
Make-up Artist: Helly Alves Makeup Miracle
Stagehands BIRD: Stefan Olieman, Donny van Bohemen & Líon Linnemann
 
Met dank aan Gemeente Rotterdam

Afrikaanse diaspora en mentale gezondheid
In mijn vorige blog over de relatie tussen intergenerationeel trauma en het mentale welzijn heb ik beschreven hoe trauma van generatie op generatie kan worden overgedragen. Zo kan dergelijk trauma vandaag de dag nog steeds een negatieve impact hebben de gevoeligheid voor bijvoorbeeld angststoornissen.

Daarnaast haalde ik aan dat wanneer bij het behandelen van bijvoorbeeld angststoornissen historische, maatschappelijke en politieke contexten niet voldoende in overweging worden genomen, de kans groot is dat er niet voldoende aansluiting is tussen een geboden behandeling en de behoeften van de persoon die hulp vraagt. Helaas leidt zo een mismatch voor personen van de Afrikaanse diaspora vaak tot het staken van een behandeling voor de mentale klachten die men ervaart.

Dit is natuurlijk ontzettend jammer en zorgwekkend aangezien het vragen om professionele begeleiding bij het werken aan mentale uitdagingen al als een drempel kan worden ervaren. Dat een behandeling dan niet aansluit op de behoeften wanneer uiteindelijk om hulp wordt gevraagd, helpt dan zeker niet mee in het vormen van een vertrouwensband tussen professionals in de geestelijke gezondheidszorg en degenen die hulp vragen.

De weg naar de geestelijke gezondheidszorg & factoren die daarin een rol spelen
Naast dat stigma en schaamte voor mentale uitdagingen ook enigszins belemmerende factoren zijn voor het vinden van de weg naar de geestelijke gezondheidszorg, spelen andere factoren ook een rol in de vertraging van het zoeken naar hulp. Hierbij kun je denken aan:

• Culturele verschillen en/of het niet herkennen en begrijpen hiervan door professionals
• De wens om mentale problemen eerst alleen te willen oplossen
• Bovendien worden sleutelfiguren in de gemeente (zoals spiritueel leiders, predikers) vaak ook eerst geraadpleegd wat overigens prima is
• Taalproblemen werken eveneens belemmerend in het zoeken naar hulp.
• Niet beschikken over voldoende financiële middelen
• En het komt voor dat gebruiken vanuit de eigen cultuur ook eerst worden toegepast wat overigens ook weer prima is.

Het is alleen zo dat pas wanneer een situatie als niet meer onder controle wordt ervaren, reguliere hulp wordt gezocht en dan pas eventueel wordt gecombineerd met meer culturele aanpakken.

Therapie afmaken of niet?
De genoemde factoren die een rol spelen in het besluit om hulp te vragen zijn tegelijkertijd redenen waarom de personen met Afrikaans – Surinaamse en Ghanese wortels een behandeling staken. Wonen in matig of sterk verstedelijkte buurt is ook geassocieerd met een hoger behandeluitvalpercentage dan personen met een niet Nederlandse achtergrond. We weten dat dit in ieder geval zo is voor onder andere personen met Surinaamse roots. Over hoe de Afrikaanse diaspora hierdoor wordt beïnvloed is echter weinig bekend. We weten wel dat het niet vervolgen van een behandeling voor depressie in ieder geval niet waarschijnlijker is voor personen met een Antilliaanse achtergrond ten opzichte van Nederlandse personen.

Vanzelfsprekend is tevredenheid ook een reden om een behandeling wel of niet door te zetten. Zo wijst onderzoek uit dat contact met een therapeut met dezelfde achtergrond voor Surinaamse migranten een sterke voorspeller is van tevredenheid van een behandeling. Hoewel dit de voorkeur heeft, zijn volgens Knipscheer & Kleber empathie en hebben van een brede visie uiteraard ook van groot belang voor het doorzetten van een behandeling.

De Afrikaanse diaspora en verhogen van de mentale weerbaarheid
Naast een goede behandelrelatie, het tijdig vragen om professionele hulp en dit desgewenst combineren met bijvoorbeeld culturele gebruiken, zijn er ook dingen die wij als gemeenschap kunnen doen om de mentale weerbaarheid te verhogen.

• Onderzoek onder Afrikaanse Amerikanen laat zien dat het hebben van een sterk gevoel van etnische identiteit een beschermende factor is voor mentale aandoeningen. Etnische identiteit verwijst naar het gevoel van betrokkenheid bij en behoren tot een etnische groep, de positieve gevoelens die men hierbij heeft en gedrag waaruit betrokkenheid bij een etnische groep blijkt.

Dus een zoektocht naar de eigen etnische identiteit en het opzoeken van gerelateerde gemeenschappen kunnen de mentale weerbaarheid helpen verhogen. Vandaag de dag is het via verschillende online platformen gelukkig eenvoudiger om betrokken te zijn bij verschillende gemeenschappen.

• Voldoende slapen (7 à 8 uur). Het lijkt een inkoppertje, maar toch goed om te weten dat er aanwijzingen zijn dat de relatie tussen depressie en slaapduur verschillend is per etniciteit. Zo is een depressie stemming voor personen van Ghanese komaf 1.9 keer meer waarschijnlijk wanneer relatief kort wordt geslapen. Het gaat dan om minder dan 7 uur per nacht. Bij Afrikaans – Surinaamse personen is deze waarschijnlijkheid 2.3.

• Als gemeenschap blijven voorzien in veilige omgevingen om over mentale gezondheid te praten. Hierin kunnen groepsgesprekken de voorkeur hebben boven individuele gesprekken. Dit omdat o.a. gemeenschappelijke interactie, collectivisme en emotionele support de belangrijkste kenmerken van de Afro – centrische oriëntatie. In mijn 2de blog kun je meer lezen over wat een collectivistische cultuur is en hoe dit samenhangt met de gezondheid van de Afrikaanse diaspora.

Diaspora Wellhouse beidt trouwens met de Talk & Well-beings en Walk & Well-beings ook een veilige omgeving waarin ruimte is voor het delen van ervaringen over (mentaal) welzijn.

Wat kan de GGZ doen om de mentale gezondheidszorg meer toegankelijk te maken?

• Een holistische benadering hanteren bij het samen aanpakken van mentale klachten. Dit kan inhouden: hulp bieden bij praktische zaken zoals administratieve, huisvestigingsproblemen door samenwerkingen tussen de geestelijke gezondheidszorg en bijvoorbeeld sociale welzijnsorganisaties aan te gaan.

• Groepstherapie voor personen met dezelfde achtergrond heeft de voorkeur. Het geeft tevens aan dat er minder behoefte is aan de focus op de uitdagingen die een individu beleeft dan meestal het geval is. De geestelijke gezondheidszorg zou hierop meer kunnen inspelen.

• Op de hoogte zijn van de migratiegeschiedenis van etnische groepen om mentale uitdagingen beter te kunnen begrijpen, en cultuursensitieve zorg bieden.

• Daarnaast is meer onderzoek naar mentale gezondheid van specifiek de Afrikaanse diaspora nodig om de kennis hierover te verbreden om de geestelijke gezondheidszorg beter te laten aansluiten op de behoeften. Ook omdat wellicht een verschil in visies tussen generaties van de Afrikaanse diaspora vraagt om andere aanpakken.

Fotocredit: Lakeisha Babel

Aflevering 5 Het zwarte lichaam, familiegeschiedenis & de dynamieken binnen 3 generaties.

Presentatie: Sabrina Starke & Irene Agyeman Hin
Gasten: Glenn Helberg, Psychiater, Activist, Auteur
Kitlyn Tjin a Djie, oprichter Beschermjassen, Transcultureel Familietherapeut, Auteur
Performance: Misgana Tesfahuney
Kunst: Jewel Ham by Ebony Artspot
Locatie: Poppodium Bird Rotterdam
Inrichting & Decoratie: Van Binnen
Bloemdecoratie: Solyflores by Astrid Aliredjo
Camera & Regie: Sharon Jane Dompig
Camera & Edit: Steven Elbers
Productie Assistent: Nancy Asaah
Behind the Scenes & Social Media Content: Lakeisha Babel
Set & Personal Styling: Chequitta Guds
Make-up Artist: Helly Alves Makeup Miracle
Stagehands BIRD: Stefan Olieman, Donny van Bohemen & Líon Linnemann
 
Met dank aan Gemeente Rotterdam

Intergenerationeel trauma & mentale gezondheid van de Afrikaanse diaspora
Bij het zorgen voor de eigen gezondheid, is verzorging van de eigen geest minstens zo belangrijk om lekker in je vel te zitten. Voor de één is het duidelijk wat hieraan ten grondslag ligt, voor de ander is de oorzaak minder duidelijk. Voor de één is het misschien ook duidelijk hoe hiermee om te gaan, voor de andere niet. Het mooie is dat we door middel van onderzoek kunnen achterhalen waar bijvoorbeeld verschillen zitten m.b.t. factoren die een rol spelen in het ontstaan van depressie en wat voor impact dit heeft op de mentale gezondheid.

Gezien de verschillen tussen bevolkingsgroepen in hoe mentale gezondheid wordt ervaren, blijft dergelijk onderzoek nodig. Zo blijkt dat in Afro-Surinaamse en Ghanese gemeenschappen in Nederland vaker sprake is van depressie dan bij Nederlandse personen. We weten dat het migratieproces zelf, sociaal-economische factoren en racisme deze verschillen verklaren, maar de rol van intergenerationeel trauma in dezelfde context – dus factoren die van invloed zijn op etnische verschillen in de mentale gezondheid – blijft vaak onbesproken of onvoldoende belicht.

Intergenerationeel trauma –  wat is het & waarom is het vandaag de dag nog een belangrijk begrip?

  • Intergenerationeel trauma is trauma dat niet beperkt blijft tot één persoon. Het gaat om de negatieve lichamelijke dan wel psychologische gevolgen van een traumatische gebeurtenis die worden overgedragen van generatie op generatie. Het concept intergenerationeel trauma werd voor het eerst herkend in 1966. Uit onderzoek bleek namelijk dat kinderen en kleinkinderen van Holocaust-overlevenden oververtegenwoordigd waren in de psychiatrische zorg. De bevindingen vormden de basis voor de theorie dat de effecten van trauma overdraagbaar zijn.
  • We spreken over collectief trauma wanneer het gaat om een traumatische gebeurtenis in een gemeenschap en die ook als zodanig worden ervaren door de personen die deel uitmaken van die desbetreffende gemeenschap. Zo wordt collectief trauma ook ervaren door onder andere de nakomelingen van overlevenden van de trans-Atlantische slavenhandel en kolonisatie van Afrikaanse landen als Ghana.

Onderzoek naar de effecten van PTSS (posttraumatische stress-stoornis) in latere generaties bevestigt dat veranderingen in de genen kunnen worden overgedragen van generatie op generatie. Zo zorgt het ‘uitzetten’ van onder andere het NR3C1 gen in ouders omdat zij een traumatische gebeurtenis doormaakten, voor een toegenomen gevoeligheid voor angststoornissen, trauma en depressie in hun kinderen omdat zij dit gen al ‘uitgezet’ meekrijgen van hun ouders. De veranderingen in genen intergenerationeel trauma kan zo dus bijdragen aan minder goede mentale gezondheid van de Afrikaanse diaspora. In dit specifieke voorbeeld is het NR3C1 gen namelijk betrokken bij de reactie op situaties die als beangstigend of stressvol wordt ervaren (fight-or-flight response).

Ook kunnen veranderingen in het gedrag als gevolg van trauma worden overgedragen van generatie op generatie. Een voorbeeld: tijdens de trans – Atlantische slavenhandel werden tot slaaf gemaakte personen onderworpen aan onderdrukking en marginalisatie. Dit geldt ook voor hun nakomelingen. Om te overleven was en is het nog steeds noodzakelijk om het gedrag aan te passen en zogenoemd overlevingsgedrag te vertonen. Het is gedrag wat vandaag nog steeds in families terug te vinden en de mentale gezondheid negatief kan beïnvloeden.

Dr. Joy DeGruy licht in de onderstaande video goed toe hoe dit Post Traumatic Slave Syndrome vandaag de dag geassocieerd is met de mentale gezondheid van de Afrikaanse diaspora.

https://youtu.be/Rorgjdvphek

Intergenerationeel trauma en mentale gezondheid(szorg)
De resultaten van onderzoek naar intergenerationeel trauma helpt verklaren waarom de mentale gezondheidszorg vandaag de dag niet voldoende aansluit bij de behoeften van de Afrikaanse diaspora. Want dat de biologische en psychologische gevolgen van een relatief lange traumatische periode na generaties nu nog invloed kan hebben op de mentale gezondheid van de Afrikaanse diaspora, maakt dat bewustwording hiervan door professionals op zijn plaats is. Wanneer bij het behandelen van bijvoorbeeld angststoornissen historische, maatschappelijke en politieke contexten niet voldoende in overweging worden genomen kan het zo zijn dat dit de behandeling negatief beïnvloed met het staken van de behandeling als gevolg. Om deze reden is het verkennen van de effecten van intergenerationeel trauma op bijvoorbeeld relaties en het sociale netwerk tijdens een helingsproces zo belangrijk.

Fotocredit: Lakeisha Babel

Aflevering 4 Zwart Bewustzijn en voeding voor lichaam & geest.

Presentatie: Sabrina Starke & Irene Agyeman Hin
Gasten: Bianca Cronie, Voedings- & Lifestyle coach,
Otmar Kodjo Watson, Artistiek Leider Untold
Performance: Junadry Leocaria
Kunst: Valerie Darkietoo by Ebony Artspot
Locatie: Poppodium Bird Rotterdam
Inrichting & Decoratie: Van Binnen
Bloemdecoratie: Solyflores by Astrid Aliredjo
Camera & Regie: Sharon Jane Dompig
Camera & Edit: Steven Elbers
Productie Assistent: Nancy Asaah
Behind the Scenes & Social Media Content: Lakeisha Babel
Set & Personal Styling: Chequitta Guds
Make-up Artist: Helly Alves Makeup Miracle
Stagehands BIRD: Stefan Oliemans, Donny van Bohemen en Líon Linnemann
 
Met dank aan Gemeente Rotterdam

De plek van voeding in cultuur
Een gezonde leefstijl gaat voor de meeste mensen vaak hand in hand met voldoende bewegen en gezonde voeding. En terecht, maar voeding betekent vaak nog zo veel meer dan dat. Het kan net als herinneringen, gevoelens van vreugde en comfort oproepen. Tegelijkertijd biedt een eetmoment de kans om meer te leren over de eigen cultuur, omdat het samen voorbereiden en het samen eten juist de momenten zijn waarop dergelijke kennis kan worden overgedragen. Van generatie op generatie vertellen gerechten ons namelijk over bijvoorbeeld het land van herkomst, en over de geschiedenis van bepaalde groepen mensen. Daarnaast kan voeding ook zorgen voor een gevoel van verbondenheid, en maakt het op die manier vaak ook deel uit iemands culturele identiteit en het behouden hiervan (Noriza et al. 2012, Steinberg 2012, Coveney & Bunton 2003, Locher et al. 2005, Osella & Osella 2008).

Belang van voeding bij migratie
Bovendien toont onderzoek aan wat het belang is van het consumeren van eten uit de eigen cultuur voor het algemene welzijn. Hierbij kan gedacht worden aan de mate van ervaren lichamelijke, geestelijke en sociale gezondheid. Vooral voor personen die verhuizen naar een locatie waar een andere cultuur heerst, is het één van de vele manieren om de culturele identiteit te behouden en te beschermen (Beoku-Betts 1995) aangezien dit dus invloed kan hebben op het gevoel van welbevinden.

Want waar migratie en het ‘moeten’ aanpassen aan een andere cultuur stress met zich mee kan brengen, zorgen elementen uit de eigen cultuur (dus bijvoorbeeld gerechten uit de eigen cultuur) voor gevoelens van warmte en verbondenheid, en hierdoor afname van stress. Het is dan ook niet geheel verrassend dat tegenovergestelde gevoelens kunnen ontstaan wanneer cultuur niet tot uiting kan komen omdat het voorbereiden, delen en eten van het eten uit de eigen cultuur niet mogelijk is. Je kan hierbij denken aan gevoelens van verdriet, stress en angst (Trainer et al. 2020) wat kan leiden tot gevoelens van identiteitsverlies (Gabaccia 1998, Vallianatos & Raine 2008). Dergelijke bevindingen geven dus aan hoezeer het van belang is om de mogelijkheid te hebben om de gerechten waar je je zo prettig bij voelt en waar je waarde aan hecht te kunnen voorbereiden, te delen en te kunnen nuttigen.

Dit geldt vooral bij verhuizing naar een locatie waar weinig tot geen uitingen van de eigen cultuur wordt ervaren.

Dit hebben we bijvoorbeeld gezien bij 2de generatie migrantenstudenten die voor studie zijn verhuist naar een locatie waar het eten waar zij zich zo mee verbonden voelen minder goed voorhanden is. Onderzoek naar deze populatie laat zien dat het niet kunnen voorbereiden van eten op een specifieke manier, delen en consumeren van eten bijdraagt aan depressie waardoor het gevoel van verlies van identiteit wordt versterkt. In deze context is de overweging om voedingsmiddelen vanuit verschillende culturen beschikbaar te maken op bijvoorbeeld campussen om het algehele welzijn te verbeteren dus een logische. Een ander goed voorbeeld zijn de interviews die zijn gehouden met Ghanese personen in de VS waar uit naar voren is gekomen waarom het kunnen klaarmaken en eten van bepaalde gerechten voor de geïnterviewden belangrijk is Het aanpassen van voedingspatronen wordt als uitdagend ervaren vanwege de culturele betekenis dat wordt gegeven aan eten (Williams-Forson, 2014).

Uitdagingen: culturele kaping en passende dieetadviezen
Hoewel voeding een prachtige manier is om dichtbij de eigen cultuur te blijven, zijn er uitdagingen die hiermee gepaard kunnen gaan. Behalve dat de afwezigheid van voedingsproducten een rol speelt is, kan culturele toe-eigening (korte definitie: ongepaste overname en representatie van één of meerdere elementen van een andere cultuur) van gerechten op den duur ook een factor zijn die er voor zorgt dat een deel van een cultuur verloren gaat. Niet alleen is het respectloos, maar door culturele toe-eigening van gerechten kan de geschiedenis van een bepaalde cultuur ook niet volledig worden gezien, doorgegeven en worden behouden.

Een andere uitdaging zijn de gevraagde dieetaanpassingen die nodig zijn vanwege een hogere kans op o.a. suikerziekte en hoge bloeddruk voor mensen die deel uitmaken van de Afrikaanse diaspora. Het komt overeen met onderzoek onder Afro-Surinaamse personen in Nederland. Het aanpassen van een dieet wordt bemoeilijkt door o.a. Nederlandse dieetadviezen, maar ook door de betekenis die wordt gegeven aan ‘goed’ (bittere groenten) en ‘slecht’ (gekruid) eten voor suikerziekte.

En vanwege de belangrijke rol van voeding in het behoud van cultuur is het doorvoeren van dieetaanpassingen (door het niet mogen gebruiken van kenmerkende ingrediënten) niet altijd even eenvoudig.

Echter zou een holistische blik op voedingskeuzes als onderdeel van een bredere levensstijl, op gezins- en sociale netwerken én focus op gewoonten en overtuigingen m.b.t. eten, een uitdaging als het doen van dieetaanpassingen het hoofd kunnen bieden. Dit komt niet alleen de eigen gezondheid ten goede, ook is de kans dan groot dat de eigen cultuur via voedingsgebruiken behouden wordt en wordt doorgegeven aan een volgende generatie. Ook als wanneer professionals de historische en sociale vorming van voedingspatronen beter leren begrijpen, kan dit het gezamenlijk aanpassen van culturele voedselnormen vergemakkelijken.

Fotocredit: Lakeisha Babel

Aflevering 3 Invloed van ras op de zorg. En geschiedenis & 'sense of belonging'

Presentatie: Sabrina Starke & Irene Agyeman Hin
Gasten: Dr. Alana Helberg Proctor, Ass. Professor, Onderzoeker Dulcineia Lopes de Brito, Antropoloog, Stadssocioloog
Performance: Jose Tojo & Kula Skoro
Kunst: Obou Gbais by Ebony Artspot
Locatie: Poppodium Bird Rotterdam
Inrichting & Decoratie: Van Binnen
Bloemdecoratie: Solyflores by Astrid Aliredjo
Camera & Regie: Sharon Jane Dompig
Camera & Edit: Steven Elbers
Productie Assistent: Nancy Asaah
Behind the Scenes & Social Media Content: Lakeisha Babel
Set & Personal Styling: Chequitta Guds
Make-up Artist: Helly Makeup Miracle
Stagehands BIRD: Stefan Oliemans, Donny van Bohemen en Líon Linnemann
 
Met dank aan Gemeente Rotterdam

Ervaren discriminatie, racisme en gezondheid(szorg)
Een factor die een aanzienlijk effect kan hebben op de gezondheid van de Afrikaanse diaspora is ervaren discriminatie vanwege de etnische groep waarbij men hoort. Een gevolg van deze vorm van discriminatie draagt onder andere bij aan een hogere Body Mass Index (één van de maten om te bepalen of jouw gewicht gezond is) bij personen met Afro-Surinaamse roots (Schmengler et al, 2019). Hetzelfde geldt voor het ontwikkelen van een hogere kans om depressie te ontwikkelen waarvan de verwachting is dat het zeker in 2030 de grootste ziektelast met zich mee zal brengen in hoog-inkomen landen (Ikram et al, 2014). Vanwege deze verwachting en het feit dat het voorkomen van depressie verschillend is in etnische groepen in bijvoorbeeld Nederland, is reden genoeg om in te zoomen op de mate van ervaren discriminatie en racisme en het effect daarvan op de Afrikaanse diaspora.

Ervaren discriminatie en depressie
Zo laat onderzoek zien dat bij Afro-Surinamers en personen van Ghanese komaf – in tegenstelling tot Nederlandse personen – de waarschijnlijkheid groter is op het hebben van depressieve symptomen wanneer er ook sprake is van ervaren discriminatie. Deze waarschijnlijkheid is ruim 2.2 keer zo groot voor Ghanese personen. Voor Afro-Surinamers 1.7 keer zo groot. Hetzelfde geldt voor gediagnosticeerde depressie (Afro-Surinamers: 1.86 en Ghanees: 1.84). Om wat preciezer te zijn én om een idee te geven van in hoeverre ervaren discriminatie dan bijdraagt aan depressie…
Het is berekend dat voor Afro-Surinamers ervaren discriminatie voor 23% bij draagt aan depressieve symptomen en depressie. In de Ghanese onderzoeksgroep is dit percentage ongeveer 15% (Ikram et al, 2014).

Deze getallen benadrukken vanwege de verschillen tussen etnische groepen de noodzaak om uit te zoeken waarom deze verschillen bestaan, en hoe deze gegevens kunnen worden gebruikt om de geestelijke gezondheidszorg beter te laten aansluiten bij de behoefte van de Afrikaanse diaspora.

Ervaren discriminatie en racisme in de gezondheidszorg
Het is echter een gegeven dat etnische discriminatie en racisme ook in de gezondheidszorg worden ervaren, en gerelateerd is aan het wel of niet opvolgen van doktersadviezen. Het hangt ook samen met een vertraging in het krijgen van de zorg die men echt nodig heeft (Ben et al, 2017). Een voorbeeld hiervan is het resultaat van een Europese studie die is gedaan bij kinderen, adolescenten en jongvolwassen waaruit blijkt dat de kans om een niertransplantatie te ondergaan voor de Afirkaanse diaspora minder waarschijnlijk is dan bij witte patiënten (Tjaden et al., 2016). Een ander voorbeeld is pijnbestrijding voor Afro-Amerikanen die van minder goede kwaliteit was ongeacht type verzekering (Green et al, 2003).
Daarnaast is ervaren racisme gerelateerd aan gebrek aan vertrouwen en het in mindere mate raadplegen van gezondheidsprofessionals. Een logische vraag die hierop zou kunnen volgen is: wat is dan de oorsprong van discriminatie en racisme in de gezondheidszorg?

Racisme in de gezondheidszorg: geschiedenis, oorzaak en gevolg
De oorsprong van racisme in de gezondheidszorg en daardoor gebrek aan vertrouwen in de gezondheidszorg is terug te leiden naar de trans-Atlantische slavernij. Zo was de overtuiging dat de Afrikaanse diaspora lichamelijk anders zou zijn dan witte personen, en dus een speciale behandeling nodig zou zijn. Een speciale behandeling zou vanwege het niet behoren tot het menselijke ras nodig zijn. Hierdoor zou het gerechtvaardigd zijn om de Afrikaanse diaspora te gebruiken als bezit, als tot slaaf gemaakt personen.

Door deze zienswijze waren medici, filosofen en wetenschappers betrokken bij het creëren en in stand houden van stereotypen die hebben geleid tot een relatief slechte gezondheid en tot het niet krijgen van de juiste zorg. Daarnaast werden onjuiste zienswijzen routinematig onderwezen in medische scholen in vanaf de 18e eeuw. Ook verschoven met de opmars van de wetenschap raciale stereotypen van de biologie naar de sociologie. Medische en wetenschappelijk misbruik, onethische experimenten en overmatig gebruik van de diaspora als onderwerpen voor onderwijs- en trainingsdoeleinden waren het gevolg (Byrd,2001).

Voorbeelden: HeLa cells, Tuskegee experiment

HeLa cells
Henrietta Lacks was een Afro-Amerikaanse vrouw die op 31-jarige leeftijd overleed aan een agressieve vorm van baarmoederkanker. Tijdens haar behandeling is weefsel afgenomen dat zonder haar medeweten of toestemming aan een onderzoeker is gegeven. Haar cellen bleken te overleven en te kunnen voortplanten wat uitzonderlijk is. De cellen zijn op grote schaal gedeeld en zijn betrokken geweest bij belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen. Na de dood van Lacks is aan familie nooit om toestemming gevraagd voor het gebruiken van de cellen. Hetzelfde geldt voor het publiekelijk maken van naam van Lacks en haar medische gegevens.

Tuskegee-syfilisonderzoek
Dit 40 jaar durende (1932-1972) onethische onderzoek onder 600 mannen van Afro-Amerikaanse afkomst betrof de studie van het verloop van onbehandelde syfilis. De controlegroep bestond uit 201 gezonde personen en de overige deelnemers waren 399 mannen met syfilis aan wie nooit is verteld wat voor ziekte zijn hadden. Hen werd wel verteld dat zijn ‘bad blood’ hadden. Daarnaast werd de belofte gedaan dat zij o.a. een gratis behandeling zouden krijgen. Dat behandeling, toen die 1947 beschikbaar was, de mannen opzettelijk werd ontzien bevestigd dat de medische wetenschap niet immuun is voor racisme.

Racisme in de gezondheidszorg: waar staan we?
Hoewel duidelijk is dat racisme ook, en helaas, in de gezondheidszorg en rol speelt voor personen van de Afrikaanse diaspora, is niet goed onderzocht hoe het met racisme en gezondheidszorg is gesteld in Nederland (als het gaat om percentages bijvoorbeeld). Maar gezien het huidige maatschappelijke klimaat is het van belang om bewust te zijn van racisme en etnische discriminatie in alle sectoren, dus ook in de gezondheidszorg zodat een focus gelegd kan worden op o.a. het ontwikkelen van vaardigheden om aan te sluiten bij de behoeften van de Afrikaanse diaspora. Maar denk ook aan het herkennen van eigen stereotyperingen of raciale en etnische vooroordelen. Goede voorbeelden hiervan zijn culturele competentietrainingen in het medische onderwijs en interculturalisatie van de geestelijke gezondheidszorg voor bewustwording en het voorkomen van discriminatie en racisme in de gezondheidszorg te voorkomen (Agyemang et al., 2007)

Fotocredit: Lakeisha Babel

Aflevering 2 De kracht van de Ubuntu Filosofie

Presentatie: Sabrina Starke & Irene Agyeman Hin
Gasten: Kofi Kanihene Ogun & Projectmanager Ojise Network
Babah Tarawally, Schrijver en journalist
Performance: Ayaovi Kokousse
Kunst: Isan Corinde
Locatie: Poppodium Bird Rotterdam
Inrichting & Decoratie: Van Binnen
Bloemdecoratie: Solyflores by Astrid Aliredjo
Camera & Regie: Sharon Jane Dompig
Camera & Edit: Steven Elbers
Productie Assistent: Nancy Asaah
Behind the Scenes & Social Media Content: Lakeisha Babel
Set & Personal Styling: Chequitta Guds
Make-up Artist: Helly Makeup Miracle
Stagehands BIRD: Stefan Oliemans & Donny van Bohemen
 
Met dank aan Gemeente Rotterdam

In mijn vorige blog ben ik kort ingegaan op het belang van verder onderzoek naar hoe gezondheid en complexe factoren zoals cultuur met elkaar samenhangen. Dit om de gezondheid van de Afrikaanse diaspora beter te kunnen begrijpen en te bevorderen.

Migratie en verlies van cultuur
Wanneer we bijvoorbeeld kijken naar de invloed die cultuur op de gezondheid kan hebben van personen die migreren, weten we dat deze individuen behoorlijk wat stress kunnen ervaren door een verhuizing naar een andere locatie. Dit kan stress zijn die wordt veroorzaakt door het verlies van de eigen culturele en religieuze gebruiken, maar ook door verlies van sociale steun van bijvoorbeeld familie en vrienden, en het moeten aanpassen aan een nieuwe cultuur. Je kan hierbij bijvoorbeeld denken aan de westerse manier waarop naar ziekte wordt gekeken versus o.a. religieuze verklaringen voor de aanwezigheid van ziekte in niet-westerse culturen. Stress door migratie kan ook veroorzaakt worden door vragen over de eigen identiteit. Vragen als wie ben ik eigenlijk, waar hoor ik bij? zijn voorbeelden van vragen die gepaard kunnen gaan met migratie (Bhugra, 2005).

Migratie, cultuur en mentale gezondheid
We weten dat veranderingen in de sociale omgeving (bijvoorbeeld gebrek aan contact met familie en vrienden) en de aanwezigheid van mentale aandoeningen beïnvloed worden door de duur van relocatie, de overeenkomsten of verschillen tussen de eigen cultuur en de cultuur in het land waar met naartoe verhuist, de taal, nieuwe sociale netwerken. Hetzelfde geldt voor acceptatie van de heersende cultuur, en niet te vergeten werkgelegenheid en huisvesting (Bhugra, 2001). Daarnaast suggereert onderzoek dat personen die migreren van een collectivistische samenleving naar een meer individualistische samenleving, gevoelens van vervreemding kunnen ervaren, met als gevolg dat zij uitdagingen kunnen ervaren wanneer zij zich willen vestigen in een nieuwe samenleving (Bhugra, 2004).

Collectivistische vs. Individualistische samenleving
En waar zit dat verschil tussen culturen dan precies in? Individualistische culturen zijn culturen waarin de nadruk meer ligt op de behoeften van het individu dan de behoefte van een groep. Enkele kenmerken zijn: zoveel mogelijk onafhankelijkheid en zelfredzaamheid nastreven. Westerse culturen zijn voornamelijk individualistische culturen.
In een collectivistische samenleving staan daarentegen voornamelijk het groepsbelang en sociale samenwerkingen centraal.

Het verschil tussen deze twee typen culturen kan een uitdaging vormen tijdens en na migratie aangezien dit inhoudt dat migranten balans moeten zien te vinden tussen de waarden in het thuisland en de waarden die als normaal worden gezien in het migratieland. Namelijk aan de ene kant: sterk, zelfredzaam, assertief en onafhankelijk zijn. Dit in tegenstelling tot collectivistische culturen waar o.a. genereus en behulpzaam zijn van groter belang is. De Afrikaanse diaspora is veelal bekend met de collectivistische cultuur.

Collectivistische cultuur, acculturatie & gezondheid
Verder wijst onderzoek onder immigranten uit de sub-Sahara uit dat steun van familie of vrienden een essentieel element is bij het acculturatieproces. Dit is het proces waarbij een groep individuen elementen van een andere cultuur overneemt zoals bij migratie vaak plaatsvindt. Denk bijvoorbeeld aan eetgewoonten die een ander land gebruikelijk zijn. Ook noemen migranten van het Afrikaanse continent als strategieën voor het omgaan met de uitdagingen die acculturatie met zich meebrengt: het creëren van nieuwe gemeenschappen en sociale netwerken waardoor culturele gebruiken, en normen en waarden behouden kunnen worden (Beru, 2010). Afro-centrische culturele waarden staan in deze strategieën centraal om de ervaren stress te verminderen (Beru, 2002; Kamya, 1997) wat de mentale gezondheid ook weer ten goede komt. Gemeenschappelijke interactie (zoals in kerkgemeenschappen ook wel wordt gezien) oftewel het collectivisme, spiritualiteit, harmonie en balans, en emotionele support vormen bovendien de belangrijkste kenmerken van de Afro-centrische oriëntatie (Jagers & Mock, 2003; Ogbonnaya, 1994).

Migratie, cultuur & fysieke gezondheid
Hoewel dergelijke strategieën dus een positief effect hebben op het mentale welzijn wanneer sprake men migreert, suggereert onderzoek ook dat migranten met bijvoorbeeld een Ghanese achtergrond in Nederland bij wie het acculturatieproces goed is verlopen een hoger risico kunnen hebben op hart- en vaatziekten (Agyemang et al, 2009) Het overnemen van een relatief ongezonde leefstijl, door bijvoorbeeld de hoge beschikbaarheid van fastfood en suikerhoudende eten en drinken, is een van de redenen die dit resultaat verklaard.

Samenvattend…. het proces van het aanpassen aan de cultuur in het migratieland kan negatieve gevolgen hebben voor zowel de lichamelijke als de mentale gezondheid.
Maar cultuur is een complex begrip. En de complexiteit van culturele normen & waarden heeft weer invloed op het gedrag van mensen als individu of groep, en ook op hoe gezondheidskwesties worden beleefd. Wanneer gebruik wordt gemaakt van zorg hangt onder ook van af culturele waarden en normen. Om deze reden is meer begrip van hoe culturele factoren (en ook religie) en gezondheid met elkaar samenhangen hard nodig. Dit om te kunnen blijven aansluiten bij de behoeften van de Afrikaanse diaspora wanneer het aankomt op het bevorderen en behouden van gezondheid.

Eén van de startpunten van het effectief aanpakken van gezondheidsvraagstukken is immers het ontrafelen culturele factoren die gezondheid kunnen beïnvloeden (Abubakar et al., 2013; Feyisetan , Asa, & Ebigbola, 1997).

Fotocredit: Lakeisha Babel

Aflevering 1 De zoektocht naar je familiegeschiedenis

Presentatie: Sabrina Starke & Irene Agyeman Hin
Gasten: Drs. Urmy Macnack (Andragoog Transcultureel systeemtherapeut) & Peggy Bouva (Juridisch kwaliteitsmedewerker, Podcast Maker)
Performance: Sherise Strang
Kunst: Isan Corinde
Locatie: Poppodium BIRD Rotterdam
Inrichting & Decoratie: Van Binnen
Camera & Regie: Sharon Jane Dompig
Camera & Edit: Steven Elbers
Productie Assistent: Nancy Asaah
Behind the Scenes & Social Media Content: Lakeisha Babel
Set & Personal Styling: Chequitta Guds
Make-up Artist: Helly Alves
Stagehands BIRD: Stefan Oliemans & Donny van Bohemen
 
Met dank aan de gemeente Rotterdam

Wil je beter begrijpen wat maakt dat de gezondheid van de Afrikaanse diaspora is zoals het is, dan is het goed om in te zoomen op de migratiegeschiedenis, en op hoe migratie in verschillende tijdsperioden tot stand is gekomen.
Zo heeft de migratiegeschiedenis namelijk niet alleen invloed op waar we nu staan in de Nederlandse maatschappij, maar ook op hoe de diaspora wordt ontvangen door Nederland als migratieland. Dit heeft niet alleen zijn weerslag op de lichamelijke gezondheid, maar ook op hoe andere dimensies van gezondheid worden ervaren. Je kan hierbij onder andere denken aan de ervaren kwaliteit van leven; Hoe zit je in je vel? En heb je het gevoel voldoende te kunnen genieten van het leven? Jij ook denken aan de mate van sociaal maatschappelijke participatie; Hoe ervaar jij jouw sociale omgeving en in hoeverre kan jij dingen ondernemen samen met anderen?

Migratiegeschiedenis
Laten we eerst wat licht werpen op belangrijke tijdsperioden in de migratiegeschiedenis van de Afrikaanse diaspora.

De tijdlijn in Afbeelding 1 laat zien dat in verschillende tijdsperioden migratie voornamelijk door push factoren gemotiveerd zijn geweest. Dit zijn de redenen waarom mensen genoodzaakt zijn om een land te verlaten.


Afbeelding 1. Migratiegeschiedenis Afrikaanse diaspora en voornaamste redenen voor migratie

Migratie door dwang of uit nood, leidt relatief vaker tot meer stress vóór, tijdens en na migratie, wat de psychosociale en fysieke gezondheid negatief kan beïnvloeden. Stel je eens voor dat je jouw vertrouwde omgeving noodgedwongen moet verlaten om vervolgens een andere cultuur en taal te moeten begrijpen, en een nieuw sociaal netwerk op te moeten bouwen. Het zijn juist dit soort gevolgen van migratie die het daaruitvolgende (leefstijl)gedrag kunnen beïnvloeden en risico’s op het ontwikkelen van aandoeningen kunnen verhogen. Beiden kunnen van generatie op generatie worden overgedragen.

Migratie en gezondheidseffecten
Onderzoek naar personen van Ghanese en Afro-Surinaamse komaf in Nederland laat zien dat het ontwikkelen van aandoeningen die hart – en vaatziekten kunnen veroorzaken meer waarschijnlijk is voor de Afrikaanse diaspora dan bij personen met een Nederlandse achtergrond. Hieronder vallen hoge bloeddruk, suikerziekte, overgewicht en obesitas, psychosociale stress en ervaren discriminatie en racisme.
Zo weten we uit onderzoek dat de etnische verschillen (Afro-Surinamers en Nederlanders) in het voorkomen van suikerziekten groter lijkt te worden naarmate de leeftijd toeneemt, en dat een hoge bloeddruk relatief vaker voorkomt, en zorgt voor een groter risico op een beroerte bij personen van de diaspora in vergelijking met de gastpopulatie. Zie Afbeelding 2 om een idee te krijgen van verschillen in gezondheidseffecten.


Afbeelding 2. Etnische verschillen in het voorkomen van hoge bloeddruk in Nederland. Bron: van Lear et al. 2018

Gezondheidseffecten verklaard & de uitdaging
Er zijn verschillende manieren om te onderzoeken wat maakt dat verschillende risicofactoren (zie bovenstaande afbeeldingen) van hart – en vaatziekten relatief veel voorkomen bij de Afrikaanse diaspora. Een manier om dit te doen is door de gezondheid van personen in het land van herkomst te vergelijken met het migratieland. Zo kunnen we bijvoorbeeld concluderen dat de genoemde risicofactoren bij mensen met een Ghanese achtergrond in Europa vaker voorkomen dan bij Ghanese personen in het thuisland. Verminderde toegang tot zorg, het overnemen van een ongezonde leefstijl na migratie, veranderingen in de sociaaleconomische status, en genetica zijn factoren die het verschil in risicofactoren kunnen verklaren.

Hoewel dit allemaal valide verklaringen zijn, is het de uitdaging voor gezondheidsprofessionals om verder te kijken en de bijdrage van complexe factoren als cultuur, meegemaakte omstandigheden, de effecten van psychosociale stress en epigenetica ook te onderzoeken om de gezondheid van de Afrikaanse diaspora écht te doorgronden en te bevorderen.

Florence Fernald – public health professional

Scroll naar top